Bir Fikir Adamı Olarak İdris Küçükömer ve İktisadi Görüşleri

Osmanlı Devleti’nden Cumhuriyet Türkiye’sine uzanan tarihi süreçte siyasi meselelere ilişkin olarak geliştirdiği özgün kavram ve yaklaşımlarla tanınan İdris Küçükömer, Türkiye’deki mevcut üretim yapısı ve buna bağlı olarak oluşan üretim ilişkilerine yönelik ileri sürdüğü görüşlerle yaşadığı dönemde ve sonrasında önemli tartışmalara yol açmıştır. Türkiye’deki klasik sağ-sol anlayışına karşı, gerek teorik düzeyde akademisyen kimliğiyle gerekse pratik sahada siyasi bir kişilik olarak muhalif bir duruş sergileyerek, tarihi dayanaklarıyla ilişkili şekilde dönem gelişmelerinin yeniden gözden geçirilmesinde oldukça etkili olmuştur. Bu anlamda bilindik söylemlerin dışında kendine mahsus bir literatür geliştiren Küçükömer, olayları tarihi süreklilik içerisinde irdeleyerek iktisadi ve sosyolojik analizler yapmış, dönem zihniyetinin şekillenmesinde önemli bir yer teşkil etmiştir. Cumhuriyet kadrolarının tüm niyet ve girişimlerine karşın Osmanlı mirasının yeni kurulan devletin çeşitli kurumlarında varlığını sürdürüyor olması gerçeğinden hareketle, Osmanlı Devleti’nin klasik sisteminin temel dinamiklerini dönem siyasi gelişmeleriyle ilişkili biçimde inceleyen Küçükömer, Türkiye’de mevcut üretim yapısının hangi toplumsal ve ekonomik örgütlenmeye tekabül ettiği sorusu üzerinde durmuş, tepeden inmeci bir anlayışla yürütülen Osmanlı-Cumhuriyet modernleşme sürecinin toplumsal tabanda karşılık bulamaması ve üretim ilişkilerinde gerekli olan değişimi yaratamamasını Avrupa modernleşmesiyle ilintili şekilde incelemiş ve son tahlilde vardığı sonuçları gerek iktisadi argümanlar gerekse sosyolojik ve tarih temelli söylemlerle temellendirmeye çalışmıştır. Onun araştırmalarında kullandığı yöntemin sadece içerik itibariyle değil, şekli açıdan da ayırt edici motifleri içerdiğini söylemek yanlış olmayacaktır. Yakından incelendiğinde bu durumun Küçükömer’ce bir yöntem meselesi olarak ele alındığı ve bu konu üzerinde önemle durduğu da ayrıca görülecektir.1  Hem mensubu olduğu kültür ilişkin hem de içinde bulunduğu toplumdaki mevcut konumuyla alakalı sorular soran2 Küçükömer bu sorulara mantık çerçevesinde yanıtlar ararken, tutarlı, akla uygun ve yeni araştırmalara ışık tutan saptamalar yapmaya itina göstermiştir. Bu doğrultuda karşılaştırmalı analiz yönteminden de yararlanmayı ihmal etmemiş, Osmanlı devletinde ve Cumhuriyet süresince modernleşme adı altında hayata geçirilen düzenlemelerin istenilen gelişmişlik düzeyini ne ölçüde sağladığı ile ilgili hakim zihniyetin ürettiği söylemleri Avrupa’daki gelişmelerle mukayese ederek incelemiştir.

Yazının devamı için PDF’i tıklayın;

Bu makale kaynağından aslına sadık kalınarak alınmıştır. İfade edilen görüşler NOTLAR’ın editöryal politikasını yansıtmayabilir.